พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5)

ประวัติความเป็นมา

พระราชประวัติโดยสังเขป
พระราชสมภพ: วันที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2396 ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) และสมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี

การครองราชย์: เสด็จขึ้นเถลิงถวัลยราชสมบัติเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 (ขณะมีพระชนมายุเพียง 15 พรรษา โดยมีสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในช่วงแรก)

สวรรคต: วันที่ 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 (ปัจจุบันกำหนดให้เป็น "วันปิยมหาราช") รวมระยะเวลาในการครองสิริราชสมบัติยาวนานถึง 42 ปี

เหตุการณ์และพระราชกรณียกิจสำคัญ
ตลอดรัชสมัยของพระองค์เป็นช่วงเวลาแห่งการ "เปลี่ยนผ่านและปฏิรูปประเทศ" ให้ทันสมัยทัดเทียมชาติตะวันตก เพื่อป้องกันการคุกคามจากลัทธิจักรวรรดินิยม โดยมีเหตุการณ์สำคัญดังนี้:

การเลิกทาสและระบบไพร่: ทรงมีพระราชดำริให้ยกเลิกระบบทาสและไพร่ในสยาม โดยใช้กระบวนการค่อยเป็นค่อยไป ใช้เวลาหลายสิบปีจนสำเร็จสมบูรณ์ใน พ.ศ. 2448 ทำให้คนไทยได้รับอิสระโดยปราศจากการเสียเลือดเนื้อ

การปฏิรูประบบบริหารราชการแผ่นดิน: ทรงยกเลิกระบบการปกครองแบบเดิม (เวียง วัง คลัง นา) และโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้ง กระทรวง 12 กระทรวง ขึ้นมาบริหารงานแทนตามแบบอย่างอารยประเทศ รวมทั้งรวมศูนย์อำนาจเข้าสู่ส่วนกลาง

การปกป้องเอกราชของชาติ: ทรงใช้กุศโลบายทางการทูตเพื่อรักษาเอกราชของสยามจากการคุกคามของฝรั่งเศสและอังกฤษ (เช่น เหตุการณ์ ร.ศ. 112) แม้จะต้องยอมเสียดินแดนบางส่วนตามชายแดนไปเพื่อรักษาผืนแผ่นดินส่วนใหญ่ไว้

การเสด็จประพาสยุโรป: ทรงเสด็จพระราชดำเนินเยือนยุโรปถึง 2 ครั้ง (พ.ศ. 2440 และ พ.ศ. 2450) เพื่อเจริญสัมพันธไมตรีกับราชสำนักต่างๆ ในยุโรป แสวงหาพันธมิตร และแสดงให้เห็นว่าสยามเป็นประเทศที่มีอารยธรรม ซึ่งมีส่วนสำคัญอย่างยิ่งในการถ่วงดุลอำนาจ

การพัฒนาระบบสาธารณูปโภค: ทรงริเริ่มนำเทคโนโลยีสมัยใหม่เข้ามาพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน เช่น

ก่อสร้างทางรถไฟสายแรก

จัดตั้งการไปรษณีย์และโทรเลข

ริเริ่มกิจการไฟฟ้าและการประปา

สร้างโรงพยาบาล (เช่น โรงพยาบาลศิริราช)

การปฏิรูปการศึกษา: ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งโรงเรียนหลวงแห่งแรกสำหรับราษฎรทั่วไป และสนับสนุนให้ส่งเจ้านายรวมถึงนักเรียนทุนไปศึกษาต่อยังต่างประเทศ เพื่อนำวิชาความรู้สมัยใหม่กลับมาพัฒนาประเทศ